GAGAVUZ TÜRKLERİ

GAGAVUZ CUMHURİYETİ

Romanya'nın kuzeyinde, Moldova Cumhuriyeti güneyinde yer alan Gagauz Cumhuriyeti'nin Nüfusu 200.000'dir. Oğuzların bir kolu olan Gagauzlar Ortodoks Hristiyan olup, Gagauz Cumhuriyeti dışında 300.000'den fazla Gagauz yaşamaktadır. Başkenti Komrad'dır.

Deliorman Türkleri, Asparuk Bulgarları da denilen Gagauzlar, Anadolu Türkçesine yakın bir dil kullanmaktadırlar. Türk kök ve kültürüne bağlı kalmış ve günümüze kadar da bunları yaşatmışlardır.

XVI. asırda Osmanlı İmparatorluğuna katılan Gagauzeli, 1918 yılında Rusya, 1941 yılında Romanya, 1944 yılında da SSCB idaresine girmiş, SSCB tarafından Ukrayna'ya bağlı olan Moldova SSC'nin sınırları içinde kabul edilmiştir.

SSCB'nin yıkılmasından sonra 21 Ağustos 1990 tarihinde bağımsızlık ilân edilerek, Gagauz Cumhuriyeti ilân edilmiştir. 25 Ekim 1990'da seçim yapan Gagauzlara Mirce Durağ idaresindeki "Milliyetçi Moldova Halk Cephesi"nin 50 bin militanı silâhlı saldırıda bulunmuştur. Bu saldırılara karşı ölümü göze alan 100.000 Gagauz Komrad'da toplanarak karşı koymuş, bütün Gagauz köylerinin bu direnişe katılmaları sonucu 25 Ekimde seçimler yapılmış, 31 Ekim'de de Gagauz Meclisi oluşturulmuştur. Ancak Moldova Yüksek Sovyeti Bağımsızlık ilânını kabul etmemiştir.

27 Ağustos 1991 yılında Moldova'nın bağımsızlık ilân etmesi üzerine Gagauzlar da Özerk Cumhuriyetlerini ilân etmişler ve 23 Aralık 1994 yılında Moldova Cumhuriyeti bu özerkliği tanımıştır.

28 Mayıs - 11 Haziran 1995 yılında Gagauzeli'nde yeniden seçim yapılmış ve 34 milletvekili ve "Halk Topluluğu" adı verilen Gagauz Meclisi teşkil edilmiştir. Aynı ay yapılan Cumhurbaşkanlığı seçiminde ise eski Komünist Parti lideri ve Moskova'ya bağlılığı ile tanınan Georgu TOBUNSCİK Cumhurbaşkanı seçilmiştir.

Gagauzeli'nde bağımsızlık ile ilgili birçok kurum ve basın faaliyette olup, Gagauz Sesi gazetesi bunun öncülüğünü yapmaya çalışmaktadır. Eski Cumhurbaşkanı Stephan Topal ve Petr Zavriçko'nun liderliğinde faaliyetlerine devam etmektedir.

Gagavuz Türkleri İlgi Bekliyor

İkinci Dünya Savaşı sonunda moldovya'yı Sovyetler Birliği ilhak etti. Hotin,İsrail,Catatea,Alba ilçeleri Ukrayna'ya verilince Moldovya'nın Karadeniz'e çıkışı önlendi. 31 Ağustos 1989'da Moldovya sovyet Sosyalist Cumhuriyet Parlementosu Moldavca'yı resmi dil kabul etti ve Rus harfleri yerine latin harflerine geçildi. 1990 seçimlerinde Moldovya Halk cephesi parlemantoda coğunluk oldu. 23 Haziran 1990'da Moldovya bağımsızlığını ilan etti. Aralık 1990'da Moldova yükset sovyeti yerine Moldova Cumhuriyeti olarak isim değiştirdi. Şubat 1991'de Sovyetler Birliği referandumuna katılmadı. Ağustos 1991'de Sovyetler Birliğindeki darbeye en büyük tepkiyi Moldovya gösterdi. 27 Ağustos 1991'de bağımsızlık ilan edildi. Moldovya 21 Aralık 1991'de Almaata'da yapılan Bağımsız Devletle Topluluğu'nun sisyasi ve askeri işbirliğine katılmadı,sadece ekonomik kanadına katıldı.
Gagavuz diliyle yazı 1957'de Kril Alafabesi ile başlanmış. Gagavuz alfabesi yok. Gagavuzlar yalnız Moldovya değil Ukrayna,Bulgaristan,Romanya'nın Dobruca şehrinde yaşıyorlar. 1979 sayımına göre Moldovyada yaşayan Gagavuzların sayısı 187 bin idi. Yüzde 89'u Gagavuzca Türkçesiyle konuşuyordu. Bulgaristandaki Gagavuzlar 1982'de 12 bin idi. (şimdi 20 bin) Kendi aralarında Bulgarca konuşuyorlar. Gagavuzca unutlmak üzeredir. Varna Üniverstesi Tarih Fakültesi Doğu Dilleri Uzamanı (Arapça-Çağdaş Türkçe) Gahgavuz türkü Diana Dimitrov'ya göre ;"Gagavuza bulgar dilinide temeli sayılır." Bulgarlarda Kafkas Kökenli Türk asıllı olup Slavlaşmış ve Türklüğünü kaybetmişlerdir.
Bulgaristan Gagavuzları Gritski Gagavuzları ve Trakya Gagavuzları olarak ikiye ayrılır. Azda olsa kendini rus sayan Gagavuzlar vardır.Ama kendini Türk kabul edenler mutlak çoğunluktadır. Gagavuz Türkleri "Uz" ve "Gök Oğuz" boyunun devamıdır.
Türkiyedeki Gagavuzlar 1071 Malarzgit Zaferinden (Selçuklulardan)önce Anadolya geldiler. 1071 Malarzgit savaşında Sultan Alparslan'ın safına geçtiler. 1923 müdalesi ile malasef bir çok Gagavuz ve diğer türk asıllı Hristiyan "rum azınlığı" statüsünde yunanistan'a gönderildiler. Bunlar Türk idiler. Rum değillerdi. Lozandan sonra türkiye dışındaki Türkler ve Müslümanlar yok sayıldı. 1923-83 arasında hiç ilgi gösterilmedi.
Son 70 yıl içinde Romanya, Bulgaristan ve Yunanista'da yaşayan 2 Milyon Gagavuz,Ortodoksluk kullanılarak asimile edildiler. Ve bu 3 milyonun çocuklarının aslı bulgar,yuana,Romanyalı olmayıp Gagavuz Türküdür. Şu adna Dedeağaç'ta 160 bin Gagavuz Türkü'nün yaşadığı bölge Yunanistan tarafından "yasak bölge" ilan edilmiştir. Yakında asimile edileceklerdir. Ukrayna'da 100 bin Gagavuz asimilasyon içindedir. Stalin, % bin Gagavuzu sadece Türk oldukları için Kazakistan çöllerine sürdü. Moldovya'daki Gagavuzlar sınırlı bir özerklik kazanmışlardır. Moldovayalılar ve Ortodoks ittifakı (Rus,Rumen,Sırp,Karadağ,Yunan,Bulgar) Moldovyadaki Gagavuzların "Gagavuzya"nın bu sınırlı otonom hakkını elinden almak ve bunları asimile ederek Türklüğünü unutturmek için her çareye başvurmaktadır. Artık uyanınız Müslüman olmayı özleyen ve Türk kimliğini korumak isteyen Gagavuzlara ilgi gösteriniz.
Kökenini ve asıllarını arayan Amerikalı Meluncanlar gibi Gagavuzlara karşı malesef ilgisiz kalıyoruz. Sanal irtica ve laiklik tehlikede yalanları ile oyalanıyoruz. Yeni nesiller Gagavuzcayı konuşamıyorlar.. Gagavuz dili unutluyor. Dil unutulunca Ortodoks olan bu gençler otomatikman Türk olduklarını unutarak Bulgar,romen,Yunan,Rus ve Ukraynalı olacaklardır. Gagavuz Vatan Partisi başkanı Mihail Kendigelen ve arkadaşları Gagavuzaca'nın devamı için gayret ediyorlar. Gagavuzların soyadları Türkçedir. Kilisede vaftiz esnasında Ortodoks (Slav) isimleri konuluyor. Türkçe isim taşıyan azdır.

Yorum Yaz